Apa Itu Komik?

“Komik bukan sekadar gambar yang disusun dalam kotak. Komik ialah cara gambar dan kata-kata bekerjasama untuk bercerita.”

Quote Ideotik daripada artikel lama

Artikel asal: Apa itu Komik?
Tarikh asal: 12 Mei 2011
Kategori asal: Kuliah Untuk Semua
Sumber: IjoiKatun
Artikel asal: Apa itu Komik? — IjoiKatun

Quote di atas diolah daripada idea dan pemikiran yang terkandung dalam artikel asal yang diterbitkan pada 12 Mei 2011.

Apa Itu Komik?

Apa sebenarnya yang dimaksudkan dengan komik?

Kalau kita melihat komik secara paling mudah, kita mungkin akan mengatakan bahawa komik ialah gambar-gambar yang disusun dalam beberapa kotak dan disertakan dengan dialog.

Tetapi definisi itu sebenarnya terlalu sempit.

Komik boleh menggunakan dialog, tetapi tidak semestinya memerlukannya.

Komik boleh mempunyai banyak panel, tetapi ada juga komik yang hanya menggunakan satu panel.

Komik boleh menceritakan kisah lucu, tetapi ia juga boleh membawa cerita serius tentang politik, sejarah, kehidupan, jenayah, kemanusiaan dan pelbagai persoalan lain.

Jadi, apa yang menjadikan sesuatu karya itu sebuah komik?

Salah satu jawapan paling terkenal datang daripada Scott McCloud melalui bukunya Understanding Comics yang diterbitkan pada tahun 1993.

McCloud melihat komik sebagai imej-imej yang diletakkan dalam susunan tertentu untuk menyampaikan maklumat dan menghasilkan tindak balas daripada pembaca.

Di sinilah kita mula memahami bahawa komik bukan sekadar lukisan.

Komik ialah bahasa visual.

Gambar Dan Teks Bekerjasama

Komik mempunyai satu kelebihan yang menarik.

Ia boleh menggunakan dua bahasa pada masa yang sama:

bahasa gambar dan bahasa perkataan.

Satu gambar boleh menunjukkan seseorang sedang berlari.

Teks pula boleh memberitahu apa yang sedang difikirkannya.

Tetapi kadang-kadang gambar sahaja sudah cukup.

Bayangkan satu panel yang menunjukkan seorang lelaki berdiri di hadapan pintu rumah dengan payung yang sudah terbalik kerana ditiup angin.

Tiada dialog.

Tiada penerangan.

Namun pembaca mungkin sudah boleh memahami bahawa sesuatu yang tidak kena sedang berlaku.

Itulah kekuatan komik.

Pembaca turut mengambil bahagian dalam proses bercerita.

Panel Dan Ruang Di Antaranya

Salah satu unsur penting dalam komik ialah panel.

Panel membantu memecahkan sesuatu kejadian kepada beberapa bahagian.

Panel pertama menunjukkan apa yang berlaku sebelum sesuatu kejadian.

Panel kedua menunjukkan perubahan.

Panel ketiga menunjukkan akibatnya.

Tetapi ada satu perkara menarik.

Peristiwa yang berlaku di antara panel sebenarnya tidak dilukis.

Pembaca yang menghubungkannya.

Contohnya:

Panel 1: Seorang lelaki memegang sebiji telur.

Panel 2: Tangannya kelihatan kosong.

Panel 3: Dia melihat ke lantai.

Kita tidak perlu melukis setiap saat telur itu jatuh.

Otak pembaca akan melengkapkan peristiwa tersebut.

Inilah antara keunikan komik.

Kartunis melukis sebahagian cerita, pembaca melengkapkan sebahagian yang lain.

Will Eisner Dan Bahasa Komik

Antara tokoh penting dalam perkembangan komik moden ialah Will Eisner.

Eisner bukan sahaja seorang kartunis dan penulis, malah beliau banyak membincangkan komik sebagai satu bentuk seni dan bahasa visual.

Beliau juga merupakan antara tokoh yang membantu mempopularkan istilah dan bentuk graphic novel melalui karya seperti A Contract with God, yang diterbitkan pada tahun 1978.

Karya tersebut penting dalam sejarah komik kerana ia menunjukkan bahawa komik mampu membawa naratif yang lebih panjang dan tema yang lebih kompleks.

Komik tidak semestinya terhad kepada cerita pendek atau bahan hiburan ringan.

Ia boleh menjadi medium untuk bercerita dengan serius.

Jenis-Jenis Komik

Komik berkembang dalam pelbagai bentuk.

Tidak ada satu format sahaja yang menentukan bagaimana komik mesti dibuat.

Antara bentuk komik yang biasa dikenali ialah komik strip, komik dalam majalah, komik bersiri dan novel grafik.

1. Komik Strip

Komik strip biasanya terdiri daripada beberapa panel yang pendek dan padat.

Ia sangat sinonim dengan akhbar dan penerbitan berkala.

Formatnya boleh terdiri daripada satu panel, dua panel, tiga panel atau lebih, bergantung kepada penerbitan dan gaya kartunis.

Antara contoh komik strip yang terkenal di peringkat antarabangsa ialah Garfield karya Jim Davis dan Peanuts karya Charles M. Schulz.

Komik strip juga menjadi platform penting dalam memperkenalkan watak-watak kartun kepada pembaca secara berterusan.

Di Malaysia, format komik pendek seperti ini juga pernah menjadi sebahagian daripada budaya kartun akhbar.

Antara karya yang pernah dihasilkan oleh Ijoi sendiri termasuk komik Huha, yang diterbitkan dalam Harian Metro pada 14 Februari 2006.

Pengalaman menerbitkan karya dalam akhbar memberikan gambaran bahawa komik bukan hanya tentang menghasilkan lukisan.

Ia juga tentang memahami ruang, pembaca dan batasan penerbitan.

2. Komik Majalah / Komik Pendek

Dalam artikel asal 2011, kategori ini disebut sebagai “komik loose”.

Istilah tersebut digunakan untuk merujuk kepada komik yang diterbitkan dalam majalah kartun atau komik dan mempunyai jumlah halaman yang lebih fleksibel.

Komik jenis ini boleh terdiri daripada satu halaman atau beberapa halaman.

Susunan panel juga lebih bebas.

Kartunis boleh memilih sama ada mahu menggunakan panel yang kecil dan banyak, panel besar, atau susunan yang lebih eksperimental.

Dalam konteks Malaysia, majalah seperti Gila-Gila dan Ujang pernah menjadi platform penting kepada perkembangan budaya kartun dan komik tempatan.

Antara karya Ijoi yang pernah diterbitkan dalam majalah ialah Wakaf, yang diterbitkan dalam majalah K.O pada tahun 2001.

3. Komik Bersiri

Komik bersiri pula mempunyai naratif yang boleh berkembang dari satu keluaran kepada keluaran yang lain.

Ia boleh hadir dalam pelbagai genre.

Aksi.

Pengembaraan.

Percintaan.

Fantasi.

Sains fiksyen.

Superhero.

Misteri.

Antara watak komik bersiri yang paling dikenali di dunia ialah Superman, Batman dan Spider-Man.

Komik bersiri boleh diterbitkan dalam bentuk episod yang berterusan, tetapi terdapat juga cerita yang lengkap dalam satu keluaran yang sering dikenali sebagai one-shot.

Perbezaannya ialah pada struktur penceritaan dan cara karya itu diterbitkan, bukan semata-mata pada panjang cerita.

4. Novel Grafik

Novel grafik ialah istilah yang digunakan untuk karya komik yang biasanya mempunyai naratif lebih panjang dan diterbitkan dalam bentuk buku.

Istilah ini juga tidak bermaksud semua novel grafik mesti mempunyai gaya lukisan tertentu atau hanya membawa tema yang berat.

Novel grafik boleh mempunyai pelbagai genre dan gaya.

Antara karya penting yang sering disebut dalam sejarah perkembangan novel grafik ialah A Contract with God oleh Will Eisner.

Karya lain seperti V for Vendetta oleh Alan Moore dan David Lloyd, Sin City oleh Frank Miller serta Bone oleh Jeff Smith menunjukkan betapa luasnya kemungkinan yang boleh diterokai melalui medium ini.

Ada yang gelap.

Ada yang serius.

Ada yang eksperimental.

Ada juga yang ringan dan menghiburkan.

Ini menunjukkan bahawa novel grafik bukan satu genre, tetapi lebih kepada bentuk atau format penerbitan.

Komik Tidak Semestinya Lucu

Perkataan “komik” kadang-kadang membuatkan orang menganggap ia mesti lucu.

Sebenarnya tidak.

Komik ialah medium.

Seperti filem, buku atau televisyen, medium komik boleh digunakan untuk menyampaikan pelbagai jenis cerita.

Kartunis boleh menggunakan komik untuk membuat pembaca ketawa.

Tetapi kartunis juga boleh membuat pembaca berfikir, terkejut, marah, sedih atau merenung sesuatu perkara.

Satu panel boleh menjadi lawak.

Satu halaman boleh menjadi cerita.

Sebuah buku pula boleh menjadi sebuah dunia.

Mengapa Komik Masih Relevan?

Pada tahun 2011, ketika artikel asal ini ditulis, dunia komik sudah melalui perubahan besar daripada akhbar dan majalah kepada penerbitan digital.

Hari ini perubahan itu menjadi lebih besar.

Komik boleh dibaca di laman web, aplikasi, media sosial dan platform digital.

Muncul pula istilah seperti webcomic, komik digital dan format komik yang direka khusus untuk skrin telefon.

Tetapi teknologi penerbitan berubah tanpa mengubah asas komik.

Masih ada gambar.

Masih ada susunan.

Masih ada masa.

Masih ada cerita.

Dan masih ada pembaca yang menggunakan imaginasi untuk menghubungkan apa yang dilihat dengan apa yang tidak dilukis.

Komik Adalah Kerjasama Antara Kartunis Dan Pembaca

Inilah perkara yang membuatkan aku melihat komik sebagai medium yang istimewa.

Kartunis tidak memberikan segala-galanya kepada pembaca.

Ada perkara yang dilukis.

Ada perkara yang ditulis.

Dan ada perkara yang sengaja ditinggalkan kosong.

Ruang kosong itu kemudian diisi oleh imaginasi pembaca.

Sebab itu dua orang pembaca boleh melihat komik yang sama tetapi membayangkan sesuatu yang sedikit berbeza.

Kartunis memberikan petunjuk.

Pembaca menyelesaikan perjalanan itu.

Dan mungkin itulah rahsia sebenar kekuatan komik.

Ia bukan medium yang hanya meminta kita melihat.